Fabrieksschoorsteen, ventilatiepijp

Fabrieksschoorsteen, ventilatiepijp

Fabrieksschoorstenen zijn er in allerlei soorten en maten met een grote verscheidenheid aan vormgeving, materiaalgebruik, afmetingen en versieringen. Zie hiervoor bijvoorbeeld:

Niet altijd fungeren fabrieksschoorstenen als afvoer voor rookgassen. Het kwam ook voor dat fabrieksschoorstenen werden gebouwd voor de afvoer van gassen en kwalijke dampen om de leef- en werkomstandigheden in de fabrieken gezonder te maken. Dan fungeerde zo’n fabrieksschoorsteen als ventilatiepijp. Een voorbeeld daarvan is de ventilatiepijp als fabrieksschoorsteen bij het ENKA-fabriekscomplex in Ede.

Fragment van een oude luchtfoto van het ENKA-fabriekscomplex te Ede. Op de foto is de schoorsteen te zien die via een omvangrijk kanalensysteem het vrijkomende spingas afvoerde voor ventilatie van de werkplaatsen. De luchtfoto van het fabriekscomplex hangt momenteel (2022) in één van de beide trappenhuizen van het her bestemde kantinegebouw van de ENKA-fabriek.

De ENKA was een fabriek die in 1922 gebouwd werd en waar tot 2002 kunstzijde en andere viscose producten werden gemaakt. De naam kunstzijde wordt nu niet meer gebruikt. De producten gemaakt van viscose draad heten  tegenwoordig rayon of kortweg viscose. Viscose wordt door chemische processen van een natuurlijk materiaal gemaakt. Het is daarom een half-synthetische kunststof. In de spinnerij werd eerst van vloeibare viscose een draad gesponnen. Het was vroeger geen pretje om in de spinnerij te werken. Bij het spinproces kwam namelijk het zure spingas vrij. De mensen kregen veel last van hun ogen door dit spingas. Als je er lang had gewerkt kreeg je spinogen en kon je een paar dagen bijna geen licht verdragen. Om die reden werd in 1927 een afzuigschoorsteen gebouwd. Het spingas uit de spinnerij werd met buizen naar deze schoorsteen geleid en hoog de lucht in gestuwd.

De ENKA-fabriek is voor het grootste deel gesloopt om plaats te maken voor woningbouw. Enkele gebouwen, waaronder twee schoorstenen, zijn behouden gebleven. De afzuigschoorsteen staat nu (2022) als een solitair object midden in de nieuwe woonwijk.

Nieuwsbrief
Willard van Reenen

Nieuwsbrief #03

De derde nieuwsbrief over historische installaties, gereedschappen/ werktuigen en machines is uit. Inhoudsopgave nieuwsbrief: VOORWOORD ONTWIKKELINGEN OP DE WEBSITE – reacties van lezers HISTORISCH GEREEDSCHAP

Lees verder »
Bouwhistorie
Willard van Reenen

KETELHUIS Van Nellefabriek

Vandaag (16/09/2022) de bouwhistorische opname in situ gedaan van het ketelhuis van de Van Nellefabriek. Een mooie en uitdagende opdracht waarbij de focus ligt op

Lees verder »
Artikel
Willard van Reenen

RenovatieTotaal

In het mei-nummer van het bouwblad RenovatieTotaal aandacht voor historische installaties. Het artikel is hier te downloaden.

Lees verder »